Trang phục của người Tày

Dân tộc Tày, một trong những dân tộc thiểu số của Việt Nam. Theo số liệu điều tra dân số năm 2019, dân tộc Tày có dân số đứng thứ 2 tại Việt Nam, góp phần quan trọng trong sự đa dạng văn hóa của đất nước.

Qua những nét văn hóa như ẩm thực, trò chơi dân gian, ngôn ngữ… đồng bào Tày đã có một kho tàng văn hóa truyền thống. Đặc biệt, trang phục truyền thống từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa cũng như nét đẹp bình dị và độc đáo của dân tộc Tày ở khắp các miền đất.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá sự đa dạng và nét đẹp trong trang phục của người Tày, cũng như ý nghĩa và vai trò quan trọng của nó trong cuộc sống và văn hóa của dân tộc này.

Giới thiệu về dân tộc Tày

Nguồn gốc và phân bố địa lý

Dân tộc Tày xuất hiện tại Việt Nam từ rất sớm, cụ thể là từ cuối thiên niên kỷ thứ nhất trước Công nguyên. Họ là một trong những dân tộc gốc của nước Việt cổ và đã định cư chủ yếu tại các thung lũng của các tỉnh Đông Bắc như Quảng Ninh, Bắc Giang, Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Hà Giang, Tuyên Quang và kéo dài đến Lào Cai, Yên Bái.

Ngôn ngữ

Tiếng nói dân tộc Tày thuộc nhóm ngôn ngữ Tày – Thái (ngữ hệ Thái – Kađai).

Tôn giáo

Người Tày thực hành nhiều hình thức tôn giáo và tín ngưỡng dân gian khác nhau. Trong gia đình, họ thờ tổ tiên và tôn vinh các thần thánh như Bà mụ, Phật Bà Quan Âm, Táo quân. Tại các bản làng, họ thờ thổ thần và một số nơi xây dựng chùa để thờ Phật. Tôn giáo và tín ngưỡng đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người Tày và các nghi lễ vòng đời có ý nghĩa đặc biệt trong văn hóa của họ.

Nhà ở

Nhà sàn của người Tày
Một ngôi nhà sàn cổ của người dân

Người Tày có ba loại nhà truyền thống phổ biến:

  1. Nhà sàn: Loại nhà này có cấu trúc bao gồm năm gian, ba gian hoặc một gian, hai chái, với mái chéo hình lưỡi rìu thấp so với mặt sàn. Nhà sàn thường được xây dựng trên cột tre, phên nứa hoặc ván gỗ và ít có cửa sổ. Mái nhà thường được lợp bằng cỏ gianh, lá cọ, nứa hoặc ngói.
  2. Nhà nửa sàn nửa đất: Loại nhà này thích hợp với địa hình dốc và chỉ xuất hiện ở vài nơi, đặc biệt là ở khu vực trung du gần rừng núi.
  3. Nhà phòng thủ: Đây là dạng nhà đất có chức năng chống trộm cướp và bảo vệ khỏi thú dữ, phổ biến ở vùng biên giới Việt – Trung. Tại Lạng Sơn, loại nhà này đã chuyển thành dạng nhà đất hai tầng, với tầng trên được làm bằng gỗ và mái lợp bằng ngói âm dương.

Nghề dệt thêu truyền thống

Người Tày nổi tiếng với nghề dệt và thêu thổ cẩm, sáng tạo ra những sản phẩm như ri-đô, rèm cửa, địu, tay nải và khăn trải bàn. Thổ cẩm là món quà quan trọng trong cuộc sống của họ, từ ngày cưới hỏi cho đến những dịp đặc biệt như quà tặng cho người yêu. Đây cũng là một nghề truyền thống đóng vai trò quan trọng trong duy trì văn hóa và thu nhập cho gia đình người Tày. Nghề dệt thổ cẩm sử dụng sợi vải được nhuộm thành nhiều màu sắc khác nhau và thường sử dụng các khung dệt lớn và phức tạp.

Màu sắc và hoa văn thổ cẩm của đồng bào dân tộc Tày
Màu sắc và hoa văn thổ cẩm của đồng bào dân tộc Tày

Đời sống văn hóa, tinh thần

Ở vùng cao Tây Bắc Việt Nam, đời sống văn hóa tinh thần của người Tày được bảo tồn và thể hiện qua nhiều hình thức đặc sắc. Trong đó, nhạc cụ truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra âm nhạc và điệu múa cộng đồng. Mỗi nhạc cụ mang những đặc điểm riêng, kết nối với phong tục, tập quán và hoạt động văn hoá của người Tày ở từng địa phương khác nhau, tạo ra sự đa dạng và phong phú của văn hoá âm nhạc trong cộng đồng này.

Những nghi lễ, diễn xướng dân gian và lễ hội luôn là những dịp quan trọng được tổ chức bởi người Tày, và những nhạc cụ truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra âm điệu đặc trưng cho các sự kiện này. Mỗi nhạc cụ mang trong mình những giá trị tinh thần, phản ánh quan niệm nhân sinh và tập quán của cộng đồng Tày.

nghệ thuật hát Then, đàn tính của người Tày
nghệ thuật hát Then, đàn tính của người Tày

Các nhạc cụ truyền thống của người Tày bao gồm sáo, nhị, đàn tính, não bạt, trống, kèn, quả nhạc, chùm nhạc, chũm chọe và nhiều loại khác. Trong số này, đàn tính và chùm nhạc đóng vai trò quan trọng trong các lễ hội và nghi lễ, đặc biệt là lễ cúng Then.

Các nghệ nhân dân gian và những người trẻ tuổi Tày đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra và duy trì những nhạc cụ này, và họ dành rất nhiều tâm huyết để chế tạo và bảo quản chúng. Những nhạc cụ này chỉ được sử dụng trong các dịp đặc biệt như lễ hội và sinh hoạt văn hóa, được coi trọng và gìn giữ kỹ càng.

Trò chơi dân gian

Các trò chơi dân gian của người Tày tại vùng Tây Bắc thể hiện sự đa dạng và sâu sắc của văn hóa dân tộc này. Dưới đây là một số trò chơi đặc sắc:

  1. Tung Còn: Trò chơi này thường diễn ra trong các lễ hội, đặc biệt là hội Lồng tồng (xuống đồng). Quả còn to bằng quả cam lớn, được làm đẹp với hoa văn và đựng các loại hạt bên trong. Người chơi ném quả còn qua lại trên một cây mai cao 12 sải tay, tượng trưng cho 12 tháng trong năm. Trò chơi này mang ý nghĩa chào đón may mắn và hạnh phúc cho năm mới.
Trò chơi tung còn của các dân tộc Tây Bắc
Trò chơi tung còn của các dân tộc Tây Bắc
  1. Đẩy Gậy: Đây là trò chơi dân gian và cũng là môn thể thao truyền thống của người Tày. Trò chơi này đòi hỏi sự khéo léo và sức khỏe. Người chơi phải đẩy đối thủ ra khỏi vòng tròn hoặc khi đối thủ chân chạm vào vạch giới hạn trước là thua.
  2. Lày Cỏ: Trò chơi này là một cuộc thi về sự thông minh và khéo léo. Người chơi phải đoán xem đối phương xòe ngón tay ra như thế nào để đưa ra kết quả đúng. Trò chơi này có quy tắc cụ thể về cách hô kết quả và xòe ngón tay, và nếu không tuân theo sẽ bị phạt.
  3. Kéo Co: Trò chơi kéo co diễn ra giữa hai đội người, mỗi đội cố gắng kéo đối phương qua mốc ở giữa. Trò chơi này thể hiện sự đoàn kết và hy vọng vào một năm trù trẫn, giàu có.

Các trò chơi này không chỉ mang tính giải trí mà còn thể hiện những giá trị văn hóa và tâm hồn của người Tày. Chúng thường xuất hiện trong các sự kiện văn hóa và lễ hội của cộng đồng, giúp bảo tồn và truyền thống nét đẹp của văn hóa dân tộc Tày tại vùng Tây Bắc và trên cả nước Việt Nam.

Trang phục của người Tày

Trang phục dân tộc Tày là một phần không thể thiếu của văn hóa và bản sắc dân tộc nơi những nét đẹp truyền thống và sự đa dạng thể hiện qua từng bộ trang phục của họ.

trang phục của người Tày
Trang phục truyền thống của dân tộc Tày

Trang phục nam giới

của người Tày thường bao gồm quần chân què, đũng rộng, cạp lá tọa và áo ngắn hoặc áo dài năm thân. Áo ngắn thường có cổ đứng, còn áo dài kéo dài vạt xuống gần đầu gối. Ngoài ra, họ còn mặc áo 4 thân, một loại áo xẻ ngực, cổ tròn, không cầu vai, xẻ tà, cài cúc vải và có hai túi nhỏ ở phía trước. Trong những dịp lễ hội, người Tày thường mặc áo cánh trắng ở trong để tạo sự tương phản với áo chàm và được gọi là “người áo trắng.”

Trang phục nữ giới

bao gồm áo cánh, áo dài năm thân, quần váy, thắt lưng, khăn đội đầu và hài vải. Phụ nữ Tày thường thắt lưng bằng những tấm vải chàm hoặc đũi để tạo sự duyên dáng. Áo dài năm thân thể hiện sự truyền thống và duyên dáng của phụ nữ Tày. Khăn đội đầu thường là khăn vuông màu chàm, đội gập chéo giống kiểu mỏ quạ của người Kinh.

Nét đặc trưng trong trang phục của người Tày

Điểm đặc biệt của trang phục Tày là việc sử dụng màu chàm. Màu chàm được sử dụng đồng nhất trên trang phục nam và nữ, và thậm chí cả áo lót bên trong áo ngoài cũng có màu chàm. Điều này tạo nên sự đồng nhất và độc đáo cho trang phục của người Tày.

Trang phục dân tộc Tày có thể được coi là một trong những bộ trang phục đơn giản nhất của 54 dân tộc anh em. Bộ trang phục tuy đơn giản nhưng thể hiện sự tương phản và sáng tạo trong việc sử dụng màu chàm và tạo nên nét độc đáo trong văn hóa trang phục của họ.

Phụ kiện đi kèm trong trang phục của người Tày

Trang sức của người Tày ở Tây Bắc là một phần quan trọng trong văn hóa và nét đẹp của họ. Những trang sức này bao gồm vòng cổ, vòng tay, vòng chân, bộ xà tích và những chiếc nhẫn tầm sét độc đáo. Chúng không chỉ làm đẹp cho trang phục của họ mà còn mang trong mình những ý nghĩa tinh thần sâu sắc.

Bộ xà tích trong trang phục của người Tày
Bộ xà tích thường được phụ nữ Tày đeo ngang eo

Những vòng cổ, vòng tay và vòng chân được làm từ các loại hạt, đá quý và kim loại, tạo nên những mẫu trang sức độc đáo và đẹp mắt. Đặc biệt, những chiếc nhẫn tầm sét thể hiện sự sáng tạo và tinh tế trong thiết kế trang sức của người Tày.

Những chi tiết trang sức này không chỉ làm cho trang phục của họ trở nên đẹp hơn mà còn thể hiện tính cách tâm lý và tâm linh của cộng đồng người Tày. Chúng là biểu tượng của sự đoàn kết, tương thân tương ái và niềm tự hào về nguồn gốc và văn hóa của họ.

Trang phục trong cuộc sống hàng ngày và các sự kiện đặc biệt

Ngày nay, để tiện lợi cho cuộc sống hàng ngày và công việc, một số người trong cộng đồng người Tày đã thay đổi cách ăn mặc của mình giống với dân tộc Kinh, nhưng vẫn có một phần dân tộc Tày duy trì và bảo tồn trang phục truyền thống của họ.
Trong sinh hoạt thường nhật, người dân địa phương thường lựa chọn trang phục gọn nhẹ giống như người Kinh, nhưng họ vẫn sử dụng trang phục dân tộc để mặc vào những dịp lễ lớn trong năm, như một cách để tôn vinh và duy trì bản sắc văn hóa của dân tộc mình qua các thế hệ.

trang phục của người Tày trong đời sống thường ngày
Trong sinh hoạt thường nhật, người dân địa phương thường lựa chọn trang phục gọn nhẹ giống như người Kinh

Bảo tồn và phát triển trang phục truyền thống

Hiện nay, do nhiều yếu tố tác động, trang phục truyền thống của một số dân tộc đã và đang dần mất đi bản sắc riêng, thay đổi bằng các trang phục mới. Trước tình hình này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt Đề án “Bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.” Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo tồn và thúc đẩy trang phục truyền thống của các dân tộc, bao gồm cả người Tày, trong bối cảnh hiện đại.

Để thành công trong việc bảo tồn trang phục truyền thống, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa cộng đồng dân tộc và chính quyền. Một số kế hoạch đã được triển khai, ví dụ như việc quy định các cơ quan và trường học phải mặc trang phục truyền thống vào các ngày cụ thể trong tuần và tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng để duy trì và thúc đẩy truyền thống từng dân tộc.

Kết luận

Trang phục truyền thống của người Tày đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống và là niềm tự hào của họ. Dù cuộc sống ngày nay đã hiện đại hơn, nhưng mỗi người Tày sinh ra và lớn lên vẫn giữ niềm mong muốn sở hữu một bộ trang phục truyền thống để mặc trong những dịp đặc biệt hoặc trong mùa lễ hội của dân tộc mình.

Nguồn tham khảo:

➽ Tìm các địa điểm cho thuê trang phục dân tộc Tày gần bạn.

About Author

Để lại lời nhắn

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *